Vana Teknik Föyündeki Basınç-Sıcaklık Tablosu Nasıl Okunur?

Kısa cevap

Vana föyündeki basınç-sıcaklık tablosu, vananın hangi sıcaklıkta hangi basınca dayandığını gösteriyor. Tek bir sayı değil, bir eğri. Okuma dört adımda yapılıyor.

En sık yapılan hata birinci adımda: vana basınç-sıcaklık tablosu ile termodinamik buhar tablosu karıştırılıyor. İkisi farklı şeyler.

Valftek, 1998'den bu yana Kartepe-Kocaeli tesisinde endüstriyel vana üretimi yapıyor ve ürün gruplarının basınç-sıcaklık aralıklarını föylerinde tanımlıyor.

Önce ayrım: hangi tablo

Türkçede "basınç-sıcaklık tablosu" ifadesi iki farklı belgeyi adlandırıyor ve karıştırılmaları çok yaygın.

Buhar tablosu akışkanın kendi özelliklerini veriyor; vana tablosu ekipmanın dayanımını. Biri proses mühendisliği belgesi, diğeri ekipman seçim belgesi.

İkisi bir arada kullanılıyor ama birbirinin yerine geçmiyor. Bir hattın 10 bar buhar taşıdığını buhar tablosundan öğreniyorsunuz; o hatta hangi vananın konulabileceğini vana tablosundan.

Bu yazının konusu ikincisi.

Adım 1: doğru tabloyu bulmak

Föyde birden fazla tablo bulunabiliyor. Aranan tablonun üç işareti var:

Başlıkta basınç ve sıcaklık birlikte geçiyor. "Basınç-sıcaklık değerleri" ya da benzeri bir ifade. İngilizce hazırlanmış föylerde aynı bölüm basınç ve sıcaklık kelimelerinin İngilizce karşılığıyla adlandırılıyor.

Satırlarda malzeme adı var. Demir döküm, sfero döküm, karbon çelik gibi.

Sütunlarda sıcaklık değerleri var. Genellikle eksi değerlerden başlayıp yüzlerce dereceye çıkıyor.

Bu üçü yoksa bakılan tablo başka bir şey: akış katsayısı tablosu, ölçü tablosu ya da malzeme listesi olabiliyor.

Adım 2: gövde malzemesi satırı

Basınç-sıcaklık ilişkisini belirleyen ilk değişken gövde malzemesi.

Aynı nominal basınç sınıfına sahip iki vana, farklı gövde malzemesiyle farklı sıcaklık aralığında çalışıyor. Malzemenin yüksek sıcaklıkta dayanımı azaldığı için tablo sıcaklık arttıkça aşağı iniyor.

Valftek'in ürün gruplarındaki gövde malzemesi seçenekleri:

Föyde birden fazla malzeme satırı varsa, sipariş edilecek malzemenin satırına bakılmalı. Yanlış satır okunduğunda tablo doğru okunmuş ama yanlış ürüne bakılmış oluyor.

Adım 3: sıcaklık sütunu

İkinci değişken çalışma sıcaklığı.

Burada iki ayrım önemli:

Sürekli çalışma sıcaklığı. Hattın normal işletmedeki sıcaklığı.

Azami sıcaklık. Devreye alma, durdurma ya da arıza koşullarında ulaşılabilecek sıcaklık.

Vana, azami sıcaklığa göre seçilmeli. Sürekli sıcaklığa göre seçilen bir vana, geçici koşullarda sınırın dışına çıkabiliyor.

Valftek'in ürün gruplarındaki sıcaklık aralıkları:

Üç ürün grubu, üç farklı üst sınır taşıyor. Bu, aynı üreticinin ürünleri arasında bile sıcaklığın seçimi belirlediğini gösteriyor.

Adım 4: kesişimi okumak ve karşılaştırmak

Malzeme satırı ile sıcaklık sütununun kesiştiği hücre, o koşulda izin verilen azami basıncı veriyor.

Bu değer hat basıncıyla karşılaştırılıyor ve karşılaştırma üç kalem üzerinden yapılıyor:

Normal işletme basıncı. Hattın günlük çalışma basıncı.

Test basıncı. Devreye alma öncesi uygulanan basınç. Normal işletme basıncından yüksek.

Anlık basınç yükselmeleri. Vana kapanışında oluşan darbe basıncı gibi geçici yükselmeler.

Vana bu üçünün en yükseğine göre seçilmeli.

Bir uyarı: nominal basınç sınıfı, her sıcaklıkta geçerli olan bir değer değil. PN40 etiketi taşıyan bir vana, oda sıcaklığında 40 bar için uygun olabilir; 400 °C'de aynı vananın izin verilen basıncı çok daha düşük oluyor. Nominal sınıf bir etiket, tablo ise gerçek sınır.

Nominal basınç sınıfı ile tablo arasındaki ilişki

Bu ayrım föy okumanın en çok yanlış anlaşılan yeri.

Nominal basınç sınıfı (PN). Bir sınıflandırma etiketi. Vananın hangi gruba ait olduğunu, flanş ölçülerinin hangi standarda göre olacağını ve referans koşuldaki basınç seviyesini gösteriyor.

Basınç-sıcaklık tablosu. O sınıfın her sıcaklıkta hangi basınca karşılık geldiğini gösteriyor.

İkisi çelişmiyor; tablo, etiketin açılımı. Şartnameye yalnızca "PN40" yazmak, çalışma sıcaklığı belirtilmediği sürece eksik bir tanım.

Aynı ilişki sınıf bazlı sistemlerde de geçerli. Vana basınç-sıcaklık değerlerini tanımlayan standartlardan biri ASME B16.34; bu standart malzeme grubu ve sıcaklığa göre izin verilen basınçları tablo hâlinde veriyor.

Föyde ayrıca kontrol edilmesi gerekenler

Basınç-sıcaklık tablosu tek başına yeterli değil. Aynı föyde beş kalem daha aranmalı.

Çap aralığı. Tablo bütün çaplar için geçerli olmayabiliyor. Valftek'in metal körüklü ve standart glob vana grupları DN15-250, pistonlu vana grubu DN15-200 aralığında sunuluyor; pistonlu grupta ayrıca ½ ile 2 inç arasında dişli ve soketli bağlantı bulunuyor.

Nominal basınç sınıfı. Metal körüklü glob vanada PN16, PN25 ve PN40; standart glob vanada PN16 ve PN25; pistonlu vanada PN16, PN40 ve PN63.

Sit malzemesi. Sızdırmazlık performansını belirliyor ve sıcaklık aralığını sınırlayabiliyor. Föyde yazılı değilse ayrıca sorulmalı.

Flanş bağlantı standardı. Montaj uyumu için zorunlu. "Flanşlı" ifadesi tek başına yeterli bilgi değil; standart adı istenmeli.

Uygunluk ve belge referansları. Valftek'in metal körüklü glob vana grubu MSS SP-117 ve TS EN 13789 referansıyla üretiliyor, PED 2014/68/EU kapsamında CE işaretli ve TA-Luft gerekliliklerine göre değerlendiriliyor. Pistonlu vana grubu API 6FA ve BS 6775 kapsamında yangın emniyetli. Monoblok küresel vana grubunda TS ISO 10497 yangına dayanım belgesi bulunuyor.

Ürün gruplarının teknik bilgileri glob vanalar kategorisinde ve metal körüklü glob vana sayfasında yer alıyor.

Sık yapılan beş hata

Buhar tablosuna bakmak. En yaygın hata. Buhar tablosu akışkanın özelliklerini veriyor, vananın dayanımını değil.

Yalnızca nominal sınıfa bakmak. PN etiketi referans koşuldaki değeri gösteriyor. Çalışma sıcaklığında izin verilen basınç çok daha düşük olabiliyor.

Sürekli sıcaklığa göre seçmek. Devreye alma ve arıza koşullarında sıcaklık yükselebiliyor. Seçim azami sıcaklığa göre yapılmalı.

Yanlış malzeme satırı okumak. Föyde birden fazla malzeme varsa, sipariş edilecek olanın satırına bakılmalı.

Test basıncını hesaba katmamak. Devreye alma öncesi uygulanan basınç normal işletme basıncından yüksek. Vana bu değere de dayanmalı.

Okuma sırası

1. Hangi tabloya bakıldığını doğrula. Vana tablosu mu, buhar tablosu mu.

2. Gövde malzemesi satırını bul. Sipariş edilecek malzemenin satırı.

3. Azami çalışma sıcaklığını belirle. Sürekli sıcaklık değil, azami.

4. Kesişimdeki değeri oku. O koşulda izin verilen azami basınç.

5. Üç basınçla karşılaştır. Normal işletme, test ve anlık yükselme.

6. Çap ve bağlantı uyumunu kontrol et. Tablo bütün çaplar için geçerli olmayabiliyor.

7. Sit malzemesi ve flanş standardını sor. Föyde yoksa ayrıca istenmeli.

Bu sırayı bozmak en sık yapılan hata. Nominal sınıftan başlayan bir seçim, çalışma sıcaklığını hiç hesaba katmadan ilerliyor.

Sık sorulan sorular

Vana teknik föyündeki basınç-sıcaklık tablosu nasıl okunur?

Dört adımda: doğru tabloya bakıldığı doğrulanır, gövde malzemesi satırı bulunur, azami çalışma sıcaklığı sütunu bulunur, kesişimdeki değer hat basıncıyla karşılaştırılır.

Vana basınç-sıcaklık tablosu ile buhar tablosu aynı şey mi?

Değil. Buhar tablosu akışkanın doyma sıcaklığı, entalpi ve özgül hacim gibi özelliklerini veriyor; vana tablosu ekipmanın belirli sıcaklıkta dayanabileceği azami basıncı. Biri proses hesabı, diğeri ekipman seçimi için.

Doğru tabloya baktığımı nasıl anlarım?

Üç işaret aranır: başlıkta basınç ve sıcaklık birlikte geçiyor, satırlarda malzeme adı var, sütunlarda sıcaklık değerleri var.

PN40 etiketi 40 bar demek mi?

Her sıcaklıkta değil. PN etiketi referans koşuldaki basınç seviyesini ve sınıflandırmayı gösteriyor. Yüksek sıcaklıkta izin verilen basınç çok daha düşük oluyor. Nominal sınıf bir etiket, tablo gerçek sınır.

Hangi sıcaklığa göre seçim yapılmalı?

Azami sıcaklığa göre. Sürekli çalışma sıcaklığına göre seçilen bir vana, devreye alma, durdurma ya da arıza koşullarında sınırın dışına çıkabiliyor.

Gövde malzemesi neden tabloyu değiştiriyor?

Malzemenin yüksek sıcaklıkta dayanımı azalıyor. Bu yüzden tablo sıcaklık arttıkça aşağı iniyor ve her malzeme için ayrı bir satır bulunuyor.

Hangi basınçla karşılaştırma yapılmalı?

Üç değerle: normal işletme basıncı, test basıncı ve anlık basınç yükselmeleri. Vana bu üçünün en yükseğine göre seçilmeli.

Valftek'in ürün gruplarının sıcaklık aralıkları neler?

Metal körüklü glob vana -20 °C / +400 °C, standart glob vana -20 °C / +350 °C, pistonlu vana -29 °C / +400 °C.

Basınç sınıfları neler?

Metal körüklü glob vanada PN16, PN25 ve PN40; standart glob vanada PN16 ve PN25; pistonlu vanada PN16, PN40 ve PN63.

Hangi standart vana basınç-sıcaklık değerlerini tanımlıyor?

Bu değerleri tanımlayan standartlardan biri ASME B16.34; malzeme grubu ve sıcaklığa göre izin verilen basınçları tablo hâlinde veriyor. Avrupa tarafında nominal basınç sınıfı sistemi kullanılıyor.

Föyde başka ne aranmalı?

Beş kalem: çap aralığı, nominal basınç sınıfı, sit malzemesi, flanş bağlantı standardı ve uygunluk belgeleri. Sit malzemesi ile flanş standardı föyde yoksa ayrıca sorulmalı.

"Flanşlı" ifadesi yeterli mi?

Yeterli değil. Montaj uyumu için flanş bağlantı standardının adı istenmeli.

Tablo bütün çaplar için geçerli mi?

Her zaman değil. Çap aralığı ayrıca kontrol edilmeli. Valftek'in metal körüklü ve standart glob vana grupları DN15-250, pistonlu vana grubu DN15-200 aralığında sunuluyor.

---

Basınç-sıcaklık tablosu bir katalog süsü değil, vananın gerçek sınırını gösteren belge. Okumanın ilk adımı hangi tabloya bakıldığını ayırmak; ikinci adımı nominal sınıfın bir etiket, tablonun ise sınır olduğunu görmek. Valftek'in ürün gruplarını ve teknik belgelerini valftek.com üzerinden, ürün kategorilerini glob vanalar sayfasından inceleyebilirsiniz.