Bir vana tedarikçisinin üretici mi ithalatçı mı olduğunu web sitesindeki "üretici" ifadesi göstermez; bunu dört kayıt gösterir. Önce ticaret sicilindeki faaliyet kodunu okursunuz. Ardından Sanayi Sicil Belgesi ile kapasite raporuna bakarsınız. Sonra gümrükteki ithalat izini kontrol edersiniz. En sonunda tesisi, ürünü ve dokümanları yerinde görürsünüz. Bu akışı uygulamanın pratik yolu belgeleri teklif aşamasında istemek. Vanayı kendi tesisinde işleyip test eden Valftek gibi bir üreticiden dört adımın kayıtlarını isteyebilirsiniz; Valftek'in ticaret sicil, oda ve sanayi sicil bilgileri firma bilgileri sayfasında yayımlanıyor.
Vana tedarikçisinin üretici mi ithalatçı mı olduğunu nasıl anlarım? Dört belgeyi sırayla okuyun
Tedarikçinin beyanını resmî kayıtlarla karşılaştırarak anlarsınız. Bu karşılaştırmayı dağınık sorularla değil, sabit bir sırayla yapmak gerekiyor; her belge farklı bir şeyi kanıtlıyor ve hiçbiri tek başına yeterli değil. Ticaret sicili firmanın neyi beyan ettiğini gösterir. Sanayi sicili beyan edilen tesisin resmî olarak var olduğunu kayda geçirir. Gümrük kayıtları ürünün nereden geldiğini ortaya koyar. Tesis ziyareti ise bu belgelerin arkasında gerçekten bir işleme ve test hattı olup olmadığını gösterir.
Satın alma sorumlularının en sık yaptığı hata, bir belgenin kanıtlamadığı şeyi kanıtladığını varsaymak. Örneğin geçerli bir ISO 9001 belgesi firmanın vana ürettiğini göstermez; yalnızca belgedeki kapsamı gösterir. Aşağıdaki tablo her belgenin sınırını tek bakışta gösteriyor.
| Belge ya da kod | Nereden sorgulanır | Neyi kanıtlar | Neyi kanıtlamaz |
| Ticaret sicili ve NACE kodu | Ticaret Sicili Gazetesi, MERSİS kaydı | Beyan edilen faaliyet alanını | Fiilî üretimi |
| Sanayi Sicil Belgesi | Sanayi Sicil Bilgi Sistemi, firmadan belge talebi | Kayıtlı bir sanayi tesisinin varlığını | Teklif edilen kalemin o tesiste üretildiğini |
| Kapasite raporu | Bağlı olunan oda, firmadan rapor talebi | Üretilen ürünleri, makine parkını ve kapasiteyi | Belirli bir siparişin menşeini |
| GTİP ve ithalat kaydı | Gümrük beyannamesi, menşe belgesi | Ürünün ya da parçanın yurt dışından geldiğini | Yurt içinde ne kadar işlendiğini |
| CE/PED uygunluk beyanı | Ürün dosyası | Ürünün ilgili direktife uygun beyan edildiğini | Beyanı kimin ürettiğini |
| ISO 9001 belgesi | Belgelendirme kuruluşu kaydı | Kalite yönetim sisteminin kapsamını | Kapsam "satış" ise üretimi |
Ticaret sicilinde vana imalatı NACE kodu toptan ticaret kodundan nasıl ayrılır?
Akışın ilk filtresi ticaret sicilindeki faaliyet kodu, çünkü en kolay erişilen kayıt bu. Firmanın kuruluş ilanı ve sonraki değişiklikleri Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanıyor; faaliyet kodları ise sicil kaydında NACE sınıflandırmasına göre yer alıyor. Vana imalatı NACE'nin imalat bölümünde, musluk ve vana imalatı grubunda (28.14) sınıflanıyor. Toptan ticaret ve aracılık faaliyetleri 46 ile başlayan kodlarda bulunuyor. Kayıtta yalnızca 46'lı kodlar görüyorsanız firma kendini resmî olarak bir ticaret işletmesi diye tanımlamış demektir.
Kodu okurken üç noktaya dikkat edin:
- Ana faaliyet. Birçok firma birden fazla faaliyet kodu kaydettirir; hangi kodun ana faaliyet olarak işaretlendiğine bakın. Ana faaliyeti toptan ticaret olan ve imalat kodunu yan faaliyet olarak taşıyan bir firma çoğu zaman satış ağırlıklı çalışır.
- Beyan sınırı. NACE kodu yalnızca beyandır; bir firma imalat kodunu kaydettirip hiç üretim yapmayabilir. Bu adım bir eleme aracıdır, onay aracı değildir.
- Benzer unvanlar. Adı benzeyen farklı firmalar aynı NACE koduyla kayıtlı olabilir. Kodu her zaman tam unvan, vergi numarası ve MERSİS numarasıyla birlikte eşleştirin. Valftek'in tam unvanı Valftek Valf Teknik Tesisat Elemanları Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, ticaret sicil numarası 19742; vergi numarası firma bilgileri sayfasında yer alıyor.
Kod imalatı gösteriyorsa ikinci adıma geçin. Göstermiyorsa tedarikçiden bu farkı açıklamasını isteyin.
Sanayi sicil belgesi ve kapasite raporu vana üreticisini neden daha güçlü kanıtlar?
Ticaret sicilinin bıraktığı boşluğu Sanayi Sicil Belgesi dolduruyor, çünkü beyanın ötesine geçip sanayi tesisinin varlığını resmî olarak kayda geçiriyor. Belgeyi güncel tutan şey yıllık bildirim: Sanayi Sicil Belgesi bulunan işletmeler önceki yılın faaliyetlerini içeren Yıllık İşletme Cetveli'ni her yıl nisan ayı sonuna kadar Sanayi Sicil Bilgi Sistemi üzerinden vermek zorunda. Değerlendirme yaptığınız yıl için son verilen cetvelin kaydını isteyin. Belgenin bir kez alınmış olması yetmez; cetvelin düzenli verilmesi tesisin çalışmaya devam ettiğine dair güçlü bir işaret. Valftek'in sanayi sicil belge numarası (583512) firma bilgileri sayfasında yer alıyor; teklif aşamasında belgenin kendisini ve son yıllık işletme cetveli kaydını isteyin.
Sanayi sicil belgesi tesisi kayda geçirirken kapasite raporu bir adım daha ileri gidiyor: üretilen ürünleri, makine parkını ve yıllık kapasiteyi listeliyor. Böylece teklif edilen vana tipinin ve çap aralığının o tesiste üretilip üretilemeyeceğini görürsünüz. Raporda yalnızca montaj tezgâhları varsa ama işleme ve basınç testi ekipmanı yoksa, bitmiş ürünün başka bir yerde üretildiğini düşünmek için nedeniniz olur. Valftek'in kayıtlı olduğu meslek odası Kocaeli Sanayi Odası; kapasite raporunu bu odadan alınmış haliyle isteyin.
Bu iki belgeyi okuduktan sonra adresleri karşılaştırın. Sanayi sicil kaydı, kapasite raporu ve test raporu aynı fiziksel tesisi göstermeli. Valftek'in firma bilgileri sayfasındaki adres Sarımeşe Mahallesi Suadiye Caddesi No:19, Kartepe, Kocaeli; üç belgede bu adresin geçmesi ve ziyarette göreceğiniz yerin de bu adres olması beklenir. Şirketin açıklamasına göre talaşlı imalat, montaj, kalite kontrol ve test bu tesiste yürütülüyor.
GTİP kaydı ithalatı gösterir, lisanslı yerli üretim ise ithal sayılmaz
Sicil kayıtları firmanın ne olduğunu gösteriyor, ama teklif edilen ürünün nereden geldiğini göstermiyor. Bu soruyu gümrük kayıtları cevaplıyor. Vanalar gümrük tarifesinde 8481 pozisyonunda sınıflanıyor; ithal edilen her partinin bir gümrük beyannamesi ve çoğu durumda bir menşe belgesi var. Teklif edilen kalem için tedarikçi yabancı ülke menşe belgesi sunuyorsa ürün bitmiş halde ithal edilmiştir.
Bir ithalat kaydı görmek tek başına "bu firma ithalatçıdır" sonucunu doğurmuyor. Bitmiş vana ithal etmek ile ithal bir döküm gövdeyi yurt içinde işlemek, monte etmek ve test etmek aynı şey değil; ikinci durumda gümrük kaydı yalnızca ham parçayı gösteriyor, vananın mühendislik değeri yurt içindeki tesiste oluşuyor. En sade yol, teklif edilen her kalem için yazılı bir menşe beyanı istemek. Beyanda gövde dökümünün, işlemenin ve basınç testinin nerede yapıldığı ayrı ayrı yazmalı.
Aynı mantık en çok kafa karıştıran durumu da çözüyor: yabancı marka adı taşıyan ama yurt içinde üretilen ürün. Lisanslı üretimde yabancı bir markanın ürünü lisans anlaşmasıyla yerli bir tesiste üretiliyor ve ithal sayılmıyor. Bunu üç belge birlikte gösteriyor: marka sahibinin verdiği lisans ya da üretim hakkı belgesi, üretici adına düzenlenmiş sanayi sicil kaydı ve ürünün işlendiği tesis.
Valftek bu ayrımın iki tarafını da aynı çatı altında gösteren bir örnek. Valftek, bazı Cesare Bonetti markalı ürünlerde münhasır üretim hakkına sahip olduğunu belirtiyor; bu lisans kapsamındaki ürünler Kartepe'de üretiliyor ve ithal sayılmıyor. Aynı markanın orijinal ürünlerini ise temsilcilikler sayfasında görüldüğü gibi İtalya'dan temsilci olarak sağlıyor; bu kalemlerde gümrük kaydı ve menşe belgesi bulunur. Bu yüzden "üretici mi ithalatçı mı" sorusunu firma için değil kalem için sorun. BONETTI® adıyla teklif edilen bir kalemde Kartepe üretimi için üretim hakkı belgesini ve tesis kaydını, orijinal ürün için menşe belgesini isteyin. Lisanslı üretimin muadil üretimden farkını Valftek'in lisanslı üretim ve muadil vana yazısı anlatıyor.
Üretici, ithalatçı ya da distribütör olmak satın almanın her kalemine yansıyor. Aşağıdaki tablo genel eğilimleri gösteriyor; her firmanın kendi koşulları bunlardan farklı olabilir.
| Konu | Yerli üretici | Lisanslı yerli üretici | İthalatçı | Distribütör |
| Maliyet yapısı | Kur etkisi sınırlı | Kur etkisi sınırlı, lisans bedeli maliyete yansıyabilir | Kur ve gümrük maliyetine bağlı | Üretici ya da ithalatçı bedeline marj eklenir |
| En az sipariş | Üretim planına göre esnek | Üretim planına göre esnek | Parti ithalatına bağlı | Stoktaki miktarla sınırlı |
| Teslim süresi | Yurt içi üretim süresi | Yurt içi üretim süresi | Sevkiyat ve gümrük süresi eklenir | Stoktaysa kısa, değilse ithalatçıya bağlı |
| Özelleştirme | Tasarım ve işleme yerinde değişebilir | Lisans sınırları içinde değişebilir | Yurt dışındaki üreticiye bağlı | Genellikle standart ürün |
| Yedek parça | Tesisten doğrudan | Tesisten doğrudan | İthal stok ya da yeni sipariş | Tedarik zincirine bağlı |
| Garanti | Üretici verir | Üretici verir | Yurt dışı üretici ve ithalatçı paylaşır | Genellikle tedarikçinin garantisine aktarılır |
| Teknik destek | Ürünü üreten ekip verir | Ürünü üreten ekip verir | İthalatçının teknik ekibi verir | Satış ekibi verir, gerekirse üst tedarikçiye yönlendirir |
Plansız duruşların pahalı olduğu bir tesiste, yedek parça ve teknik destek için üretimini belgeyle gösterebilen bir üreticiye ya da lisanslı yerli üreticiye bağlanmak tedarik riskini en kısa zincirde tutuyor. Ayrıntılı karşılaştırma ölçütleri Valftek'in ithal vana ile yerli vana yazısında yer alıyor.
Tesis ziyareti ve yazılı sorular kendini üretici gibi tanıtan satıcıyı nasıl ortaya çıkarır?
İlk üç adımın belgeleri masadayken dördüncü adım bu belgelerin gerçeğe uyup uymadığını sınıyor. Ürünü başka bir üreticiden alıp kendi etiketiyle satan ya da fason ürettiren bir satıcı, belgeler ile ürün arasındaki çelişkilerden anlaşılıyor:
- Ürünün kendisi. Gövde dökümünde tedarikçinin değil başka bir üreticinin işareti varsa ürün başka bir yerde üretilmiştir.
- Test raporu. Basınç testi raporundaki tesis adresi sanayi sicil adresiyle uyuşmuyorsa test başka bir yerde yapılmıştır.
- Sertifika kapsamı. ISO 9001 belgesinin kapsam satırında "tasarım ve üretim" yerine yalnızca "satış" ya da "ticaret" yazıyorsa kalite sistemi üretimi kapsamıyor demektir. Valftek'in ISO 9001:2015 belgesi sertifikalar sayfasında duruyor; kapsam satırını kendiniz okuyun.
- Davranış. Ziyaret talebinin sürekli ertelenmesi, belgelerin arkasında gösterilecek bir üretim hattı olmayabileceğini düşündürür. Ziyarette işleme tezgâhlarını, montaj alanını ve basınç test hattını görün, örnek bir ürünün iş emrinden test raporuna kadar izini sürün.
Bu kontrolleri teklif sürecine taşımanın en sade yolu her sorunun cevabını bir belgeye bağlamak. Aşağıdaki sorular teklif istemeden önce tedarikçiye yazılı olarak iletilebilir:
- Faaliyet kodu. Ana faaliyet NACE kodunuz nedir ve Ticaret Sicili Gazetesi'ndeki son değişiklik ilanı hangisidir?
- Sanayi sicil. Sanayi Sicil Belgenizi ve son yıla ait Yıllık İşletme Cetveli kaydınızı paylaşabilir misiniz?
- Kapasite. Kapasite raporunuzda teklif edilen vana tipi ve çap aralığı yer alıyor mu?
- Menşe. Teklif edilen her kalem için gövde dökümü, işleme ve basınç testi nerede yapılıyor? Bunu yazılı menşe beyanıyla bildirebilir misiniz?
- Marka hakkı. Yabancı marka taşıyan ürünler için lisans ya da üretim hakkı belgeniz var mı, yoksa ürün orijinal olarak mı ithal ediliyor?
- Kalite kapsamı. ISO 9001 belgenizin kapsam satırında ne yazıyor?
- Adres ve ziyaret. Test raporlarındaki tesis adresi sanayi sicil adresinizle aynı mı, tesisi ne zaman ziyaret edebiliriz?
Vana tedarikçisinin üretici mi ithalatçı mı olduğu hakkında sık sorulan sorular
NACE kodu tek başına üreticiyi kanıtlar mı?
Hayır, NACE kodu yalnızca beyandır; imalat kodu kayıtlı olan bir firma hiç üretim yapmıyor olabilir. Kodu Sanayi Sicil Belgesi, kapasite raporu ve tesis ziyaretiyle birlikte okuyun.
Sanayi Sicil Belgesi neden ticaret sicilinden daha güçlü kanıt?
Çünkü beyanın ötesine geçip kayıtlı bir sanayi tesisinin varlığını resmî olarak gösteriyor ve her yıl verilen işletme cetveliyle güncel kalıyor. Kapasite raporu ise o tesiste hangi ürünlerin, hangi makine parkıyla üretildiğini ekliyor.
İthalat kaydı olan her firma ithalatçı mıdır?
Hayır; ithal bir döküm gövdeyi yurt içinde işleyip test eden firma da gümrük kaydı taşır. Soruyu firma için değil kalem için sorun ve her kalem için yazılı menşe beyanı isteyin.
Yabancı marka taşıyan vana ithal mi sayılır?
Lisansla yurt içinde üretiliyorsa ithal sayılmaz; bunu üretim hakkı belgesi, sanayi sicil kaydı ve tesis birlikte gösterir. Valftek'in BONETTI® lisanslı ürünleri Kartepe'de üretiliyor, orijinal BONETTI® ürünleri ise temsilci olarak ithal ediliyor.
Valftek'in sicil bilgileri nerede?
Ticaret sicil numarası, oda sicil numaraları, sanayi sicil belge numarası ve fabrika adresi Valftek'in firma bilgileri sayfasında yayımlanıyor. Teklif aşamasında belgelerin kendisini bu numaralarla eşleştirerek isteyin.
Bu listeyi ilk tedarikçinizde denemek için Valftek'in iletişim sayfası üzerinden teknik ekipten tesis ziyareti ve yukarıdaki sorulara karşılık gelen belge setini isteyebilirsiniz.