Sızdırmazlık Sınıfı Nasıl Belirlenir? Vanada Sızdırmazlık ile Koruma Sınıfı Farkı

Kısa cevap

"Sızdırmazlık sınıfı" ifadesi iki farklı teknik konuyu adlandırıyor ve ikisi birbirine karıştırılıyor. Doğru sınıfı belirlemenin ilk adımı hangisinin sorulduğunu ayırmak.

İkisi aynı şey değil. Birincisi akışkanın vananın içinden geçip geçmediğiyle ilgili; ikincisi tozun ve suyun bir kutunun içine girip girmediğiyle.

Valftek, 1998'den bu yana endüstriyel vana üretimi yapıyor ve ürün gruplarında vana sızdırmazlığı test standartlarına göre değerlendiriliyor.

Neden bu iki konu karıştırılıyor

Türkçede "sızdırmazlık" kelimesi iki farklı fiziksel olayı birden karşılıyor: bir şeyin içinden akışkan geçmemesi ve bir şeyin içine akışkan girmemesi.

Bunun pratik sonucu şu: bir vana seçimi yapan mühendis "sızdırmazlık sınıfı" araştırdığında karşısına elektrik panosu, kamera muhafazası ve saha kutusu koruma sınıfı içerikleri çıkıyor. İki konu farklı standartlarla, farklı test yöntemleriyle ve farklı sınıflandırmayla yönetiliyor.

Ayrımı netleştiren üç fark:

Ölçülen şey farklı. Vanada kaçak debisi ölçülüyor. IP sınıfında girişin olup olmadığı değerlendiriliyor.

Yön farklı. Vanada akışkan içeriden dışarıya ya da yukarı akıştan aşağı akışa geçiyor. IP sınıfında dışarıdan içeriye giriş söz konusu.

Sınıflandırma farklı. Vanada kaçak oranına göre sınıf tanımlanıyor. IP sınıfında iki haneli bir kod kullanılıyor: ilk hane katı cisim, ikinci hane su.

Bu yazının konusu birincisi: vanada sızdırmazlık sınıfı.

Vanada sızdırmazlık ikiye ayrılıyor

Bir vanada iki ayrı sızdırmazlık başlığı var ve karıştırılmaları yaygın.

Sit sızdırmazlığı. Vana kapalı konumdayken sit yüzeyinden geçen kaçak. Vananın kapatma performansını tanımlıyor. Sızdırmazlık sınıfı denildiğinde kastedilen genellikle bu.

Gövde ve mil sızdırmazlığı. Vananın gövdesinden, flanş bağlantılarından ve mil çıkışından dışarıya olan kaçak. Bu, çevreye salım konusu; sit sızdırmazlığından bağımsız değerlendiriliyor.

İkisi ayrı test ediliyor ve ayrı belgeleniyor. Bir vananın sit sınıfı sıkı olabilir ama mil salmastrası dışarıya kaçak veriyor olabilir.

Sit sızdırmazlığını tanımlayan standartlar

Üç standart ailesi kullanılıyor ve hangisinin geçerli olduğu vana tipine göre değişiyor.

EN 12266-1

Endüstriyel vanaların basınç testi ve sızdırmazlık testi yöntemlerini tanımlıyor. Test basıncı, test süresi, test akışkanı ve kabul kriterlerinin nasıl belirleneceği bu standartta yer alıyor.

Kapsamı: kapatma amaçlı endüstriyel vanalar. Kesme vanaları, glob vanalar, küresel vanalar ve kelebek vanalar bu kapsama giriyor.

ISO 5208

Vana sit kaçak oranlarını sınıflandırıyor. Kaçak oranı, vana nominal çapına ve test koşuluna bağlı bir değer olarak tanımlanıyor ve harflerle adlandırılmış sınıflara ayrılıyor.

Kapsamı: EN 12266-1 ile birlikte kullanılıyor. Test yöntemi EN 12266-1'de, kabul edilecek kaçak oranı ISO 5208'de.

ANSI/FCI 70-2

Kontrol vanalarının sit kaçağını sınıflandırıyor. Sınıflar Class I'den Class VI'ya kadar numaralandırılmış; Class VI en sıkı sınıf ve yumuşak sitli vanalar için tanımlı.

Kapsamı: oransal kontrol vanaları. Kapatma amaçlı vanalarda EN/ISO ailesi kullanılıyor.

Uygulamada ne anlamı var: şartnamede "sızdırmazlık sınıfı" yazıyorsa hangi standarda göre olduğu belirtilmek zorunda. ISO 5208'e göre bir sınıf ile ANSI/FCI 70-2'ye göre bir sınıf aynı ölçekte değil ve birebir karşılaştırılamıyor.

Sınıfı belirleyen altı girdi

Sızdırmazlık sınıfı bir tercih değil, proses koşullarının sonucu. Altı girdi belirliyor.

1. Akışkan tipi

Buhar, su, hava, hidrokarbon ya da kimyasal akışkanların her biri farklı kaçak toleransı gerektiriyor.

Su hattında kabul edilebilir bir kaçak, yanıcı ya da toksik bir akışkanda kabul edilemiyor. Sınıf kararının başlangıç noktası bu.

2. Sıcaklık

Sıcaklık iki yoldan etkiliyor: sit malzemesinin çalışma aralığı ve termal genleşmenin sit temasını değiştirmesi.

Bunun neden kritik olduğu Valftek'in ürün gruplarında görülüyor:

Aralıklar farklı. Yumuşak sitli bir vananın sıkı sınıf verdiği sıcaklık, metal sitli bir vananın çalışma aralığının içinde bile olmayabiliyor. Sınıf kararı sıcaklıktan bağımsız verilemiyor.

3. Sit malzemesi

Sızdırmazlık sınıfını en doğrudan belirleyen kalem.

Yumuşak sit. Daha sıkı sınıf veriyor. Sıcaklık ve kimyasal dayanım sınırlı.

Metal sit. Sıcaklık ve aşınma dayanımı yüksek. Kaçak oranı yumuşak site göre daha yüksek.

Şartname sıkı bir sınıf istiyor ve aynı zamanda yüksek sıcaklık koşulu koyuyorsa, ikisi çelişebiliyor. Bu çelişki sipariş aşamasında değil, devreye alma aşamasında ortaya çıkıyor.

4. Basınç sınıfı

Test basıncı, vananın nominal basınç sınıfına bağlı olarak belirleniyor. Aynı vana tipinin farklı basınç sınıflarında farklı test koşulları oluşuyor.

Valftek'in ürün gruplarındaki basınç sınıfları:

Basınç sınıfı yükseldikçe test basıncı da yükseliyor; aynı sızdırmazlık sınıfını sağlamak daha zorlayıcı hâle geliyor.

5. Çevreye salım gereksinimi

Sit sızdırmazlığından ayrı bir başlık ve giderek daha sık şartnameye giriyor.

Uçucu organik bileşik salımının sınırlandırıldığı tesislerde mil çıkışındaki kaçak ayrıca belgelenmek zorunda. Bu, salmastra yerine körüklü tasarım gerektirebiliyor.

Valftek'in metal körüklü glob vana grubu TA-Luft gerekliliklerine göre değerlendiriliyor ve MSS SP-117 ile TS EN 13789 standartlarına referansla üretiliyor. Grup ayrıca PED kapsamında.

Körüklü tasarımın çalışma mantığı şu: mil, salmastra yerine metal bir körük içinde hareket ediyor. Böylece mil ile atmosfer arasında sızdırmaz bir bariyer oluşuyor ve salmastra aşınmasına bağlı kaçak ortadan kalkıyor.

6. Yangın güvenliği gereksinimi

Yanıcı akışkan taşıyan hatlarda ayrı bir belge isteniyor.

Yangına dayanım testi, vananın yangın koşulunda kapatma işlevini sürdürüp sürdürmediğini ölçüyor. İki standart kullanılıyor: API 6FA ve ISO 10497.

Valftek'in pistonlu vana grubu API 6FA ve BS 6775 standartlarına referansla üretiliyor. Monoblok küresel vana grubunda TS ISO 10497 yangına dayanım belgesi bulunuyor.

Bu belge sit sızdırmazlık sınıfının yerine geçmiyor; yangın koşulundaki davranışı belgeliyor. İkisi ayrı ayrı sorulmalı.

Şartnamede ne yazılmalı

Sızdırmazlık sınıfı tek başına yazıldığında eksik kalıyor. Beş kalem birlikte yazılmak zorunda.

1. Standart adı. EN 12266-1 / ISO 5208 mi, ANSI/FCI 70-2 mi.

2. Sınıf. Standardın tanımladığı sınıf adı ya da numarası.

3. Test akışkanı. Su mu, hava mı. Aynı sınıf iki akışkanda farklı test koşulu anlamına geliyor.

4. Sit malzemesi. Sınıfın hangi malzemeyle sağlanacağı.

5. Sıcaklık koşulu. Sınıfın hangi sıcaklıkta geçerli olacağı.

Bu beş kalem yazılmadığında tedarikçi ile alıcı aynı sınıfı farklı anlıyor. En sık çıkan sorun bu.

Tedarikçiye sorulacak yedi soru

1. Hangi standarda göre test ediliyor? EN 12266-1, ISO 5208 ve ANSI/FCI 70-2 aynı ölçek değil.

2. Test raporu parça bazında mı, tip bazında mı? Tip testi ürün tasarımını doğruluyor; parça testi teslim edilen vanayı.

3. Sit malzemesi ürün belgesinde yazılı mı? Sızdırmazlık sınıfı sit malzemesinden bağımsız değerlendirilemiyor.

4. Sınıf hangi sıcaklıkta geçerli? Oda sıcaklığında sağlanan bir sınıf, çalışma sıcaklığında sağlanmıyor olabilir.

5. Gövde ve mil kaçağı ayrıca belgeleniyor mu? Sit sınıfından ayrı bir başlık.

6. Çevreye salım gerekliliği kapsamda mı? TA-Luft ya da eşdeğer bir gereklilik varsa körüklü tasarım gerekebiliyor.

7. Yangına dayanım belgesi var mı? Yanıcı akışkan hatlarında API 6FA ya da ISO 10497.

Karar sırası

1. Akışkan tipi ve tehlike sınıfı. Kabul edilebilir kaçak seviyesini bu belirliyor.

2. Çalışma sıcaklığı. Sit malzemesi seçeneklerini daraltıyor.

3. Sit malzemesi. Ulaşılabilir sınıfı belirliyor.

4. Standart ve sınıf seçimi. İlk üç adım netleştikten sonra.

5. Basınç sınıfı ve çap. Test koşulunu belirliyor.

6. Ek belgeler. Çevreye salım ve yangına dayanım gereklilikleri.

7. Test raporu talebi. Parça bazında mı, tip bazında mı.

Bu sırayı bozmak en yaygın hata. Sınıf önce seçildiğinde, sıcaklık koşuluyla çelişen bir sit malzemesi talebi ortaya çıkıyor ve sipariş aşamasında geri dönülüyor.

Sık sorulan sorular

Sızdırmazlık sınıfı nasıl belirlenir?

Altı girdiye göre: akışkan tipi, çalışma sıcaklığı, sit malzemesi, basınç sınıfı, çevreye salım gereksinimi ve yangın güvenliği gereksinimi. Sınıf bir tercih değil, bu altı girdinin sonucu.

Vanada sızdırmazlık sınıfı ile IP koruma sınıfı aynı şey mi?

Değil. Vanada sızdırmazlık sınıfı kapalı konumdaki vananın sit üzerinden geçirdiği kaçağı tanımlıyor ve EN 12266-1, ISO 5208 ya da ANSI/FCI 70-2 ile yönetiliyor. IP koruma sınıfı bir muhafazanın katı cisim ve suya karşı korunma derecesini tanımlıyor ve IEC 60529 ile yönetiliyor.

Hangi standart hangi vana tipi için kullanılıyor?

Kapatma amaçlı endüstriyel vanalarda EN 12266-1 ile ISO 5208 birlikte kullanılıyor: test yöntemi birincisinde, kabul edilecek kaçak oranı ikincisinde. Oransal kontrol vanalarında ANSI/FCI 70-2 kullanılıyor.

ISO 5208 sınıfı ile ANSI/FCI 70-2 sınıfı karşılaştırılabilir mi?

Birebir karşılaştırılamıyor. İki standart farklı ölçek ve farklı kabul kriteri kullanıyor. Şartnamede hangi standarda göre olduğu belirtilmek zorunda.

Sit sızdırmazlığı ile gövde sızdırmazlığı arasındaki fark ne?

Sit sızdırmazlığı vana kapalıyken sit yüzeyinden geçen kaçağı, gövde ve mil sızdırmazlığı vanadan dışarıya olan kaçağı tanımlıyor. İkisi ayrı test ediliyor ve ayrı belgeleniyor.

Sit malzemesi sınıfı nasıl etkiliyor?

Yumuşak sit daha sıkı sınıf veriyor ama sıcaklık ve kimyasal dayanımı sınırlı. Metal sit yüksek sıcaklık ve aşınma dayanımı sağlıyor, kaçak oranı daha yüksek.

Sıcaklık neden belirleyici?

İki yoldan: sit malzemesinin çalışma aralığını sınırlıyor ve termal genleşme sit temasını değiştiriyor. Oda sıcaklığında sağlanan bir sınıf, çalışma sıcaklığında sağlanmıyor olabilir.

Körüklü tasarım ne işe yarıyor?

Mil, salmastra yerine metal bir körük içinde hareket ediyor. Mil ile atmosfer arasında sızdırmaz bir bariyer oluşuyor ve salmastra aşınmasına bağlı kaçak ortadan kalkıyor. Çevreye salımın sınırlandırıldığı tesislerde gerekli hâle geliyor.

TA-Luft nedir?

Uçucu organik bileşik salımını sınırlandıran bir gereklilik seti. Bu kapsamdaki tesislerde mil çıkışındaki kaçağın ayrıca belgelenmesi gerekiyor. Valftek'in metal körüklü glob vana grubu bu gerekliliklere göre değerlendiriliyor.

Yangına dayanım belgesi sızdırmazlık sınıfının yerine geçiyor mu?

Geçmiyor. Yangına dayanım testi vananın yangın koşulunda kapatma işlevini sürdürüp sürdürmediğini ölçüyor. API 6FA ve ISO 10497 bu amaçla kullanılıyor. İkisi ayrı ayrı sorulmalı.

Şartnameye ne yazılmalı?

Beş kalem birlikte: standart adı, sınıf, test akışkanı, sit malzemesi ve sıcaklık koşulu. Beşi yazılmadığında tedarikçi ile alıcı aynı sınıfı farklı anlıyor.

Test raporu parça bazında mı istenmeli?

Tip testi ürün tasarımını doğruluyor, parça testi teslim edilen vanayı. Kritik hatlarda parça bazında rapor istenmesi gerekiyor.

---

Sızdırmazlık sınıfı bir katalog değeri değil, proses koşullarının sonucu. İlk adım hangi konunun sorulduğunu ayırmak: vanada sit kaçağı mı, muhafaza koruma derecesi mi. Ardından akışkan, sıcaklık ve sit malzemesi sırasıyla belirlenip standart ve sınıf seçiliyor. Valftek'in ürün gruplarını ve teknik belgelerini valftek.com üzerinden, ürün kategorilerini glob vanalar sayfasından inceleyebilirsiniz.