Revizyondan dönen bir vana iki ayrı testle ve yazılı bir raporla kabul edilir. Gövde mukavemet testi gövdenin basınca dayandığını, sızdırmazlık testi ise kapalı vananın kaçak yapmadığını gösterir. İki test de adı yazılı bir standarda bağlanmalı, kabul kriteri testten önce belirlenmeli. Rapor bu bilgileri taşımıyorsa vana kabul edilmiş sayılmaz, yalnızca teslim alınmış olur.
Revizyon, sonucu gözle görülemeyen bir iş. Vana hatta geri takıldığında içinde hangi parçanın değiştiğini göremezsiniz. Oturma yüzeyinin nasıl işlendiğini ya da testin nasıl yapıldığını da göremezsiniz. Elinizde kalan tek kanıt, revizyonu yapan firmanın teslim ettiği kayıt.
Bu yazı o kaydın nasıl okunacağını anlatıyor. Hangi vananın revizyona alınacağını planlı duruşlarda vana bakımı yazımızda, işin sahada mı atölyede mi yapılacağını ise glob vana revizyonu yazımızda ayrıca ele aldık.
İçindekiler
- Revizyon sonrası hangi testler yapılır
- Hangi test standardı seçilir
- Kabul kriteri neden testten önce yazılır
- Test ortamı sonucu nasıl değiştirir
- Vana tipine göre revizyon sonrası doğrulama
- Revizyon raporunda neler bulunmalı
- Revizyondan dönen vanayı kabul adımları
- Bu raporu verebilecek firma nasıl anlaşılır
- Valftek tarafında durum
- Sık sorulan sorular
Revizyon sonrası hangi testler yapılır
Revizyondan sonra iki ayrı test yapılır. Gövde mukavemet testi, gövdenin ve bağlantıların basınca dayandığını doğrular. Sızdırmazlık testi ise kapalı vananın akışkanı geçirmediğini gösterir. İki test farklı soruları cevaplar. Bu yüzden ikisinin tek bir "basınç testi yapıldı" satırında birleştirilmesi eksik bir uygulama.
Gövde mukavemet testi. Vananın uçları kapatılır, vana kısmen açık konumdayken iç hacmi basınçlandırılır. Amaç gövdede, kapakta ve bağlantılarda sızıntı ya da terleme olmadığını görmek. EN 12266-1'de bu test, oda sıcaklığındaki izin verilen en yüksek basıncın (PS) 1,5 katında yapılıyor. API 598'de ise 38 °C'deki anma basıncının 1,5 katında.
Sızdırmazlık testi. Vana kapalıyken bir taraf basınçlandırılır, diğer taraftan kaçak ölçülür. EN 12266-1'de sıvıyla yapılan sit testi PS'nin 1,1 katında. API 598 iki kapatma testi tanımlıyor:
- Anma basıncının 1,1 katında yüksek basınç kapatma testi
- Hava ya da inert gazla, yaklaşık 4 ile 7 bar arasında düşük basınç kapatma testi
Salmastra yenilendiyse mil çevresinden dış kaçak da ayrıca kontrol edilmeli. Raporda bu kontrolün sonucu ayrı bir satır olarak yer almalı.
Şu detay önemli: API 598, yumuşak oturmalı vanalarda yüksek basınç kapatma testinin oturma elemanına zarar verebileceği uyarısını yapıyor. Bu test üreticiye danışılmadan uygulanmamalı. Raporda firmanın vananın oturma tipini bilerek test planladığını görmelisiniz.
Hangi test standardı seçilir
Revizyon sonrası testte en sık başvurulan üç standart EN 12266-1, ISO 5208 ve API 598. Hangisinin uygulanacağı vananın hangi standart ailesine göre üretildiğine bağlı. En sağlam yol, vananın ilk üretimde test edildiği standardı revizyonda da kullanmak. Böylece revizyon sonrası sonuç, fabrika değeriyle aynı ölçekte karşılaştırılabiliyor.
| Standart | Kapsadığı konu | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| EN 12266-1 | Metal vanaların basınç testleri, test yöntemleri ve kabul kriterleri | EN normlarına göre üretilmiş vanalar |
| ISO 5208 | Metal vanaların basınç testi ve sit kaçak oranları | EN 12266-1 ile birlikte, uluslararası şartnameler |
| API 598 | Vana muayenesi ve testi: gövde, kapatma ve geri oturma testleri | API standartlarına göre üretilmiş vanalar |
İki vana tipi kendi yöntemleriyle test ediliyor.
Kontrol vanaları. Oturma kaçağı ANSI/FCI 70-2 standardındaki sınıflarla tanımlanıyor. Bu sınıfların kapatma vanası sınıflarından farkını sızdırmazlık sınıfı yazımızda anlattık.
Emniyet ventilleri. Set basıncı (açma basıncı) ve oturma sızdırmazlığı ayrı ayrı doğrulanıyor. Raporda hedef set değeri ile ölçülen açma basıncı yan yana yazılmalı.
Kabul kriteri neden testten önce yazılır
Kabul kriteri, test sonucunu değerlendiren ölçüttür ve test başlamadan yazılmalıdır. Hangi kaçak oranının kabul edileceği önceden belirlenmezse, test bittikten sonra ölçülen değer kriterin yerine geçer. Bu da testi bir doğrulama olmaktan çıkarıp bir gözleme çevirir. Kriter teklifte yazılı değilse sonuç tartışmaya açık kalır.
EN 12266-1 ve ISO 5208 kaçak oranlarını harflerle sınıflandırıyor. En sıkı sınıf olan A, test süresince görünür kaçak olmaması anlamına geliyor. Hangi sınıfın isteneceği vananın görevine bağlı. Sınıf seçiminin mantığını sızdırmazlık sınıfı yazımızda, metal oturmalı vanada sıfır kaçak beklentisinin neden yanlış olduğunu ise vana kaçağı yazımızda açıkladık.
Pratikte kabul kriteri teklifte üç satırla yazılır:
- Uygulanacak standart ve kaçak sınıfı
- Test basıncı ve test süresi
- Ret koşulu: hangi değerde vana yeniden işleme döner
Asıl mesele şurada: kriteri vanayı işletecek tesis belirlemeli. Firma kriteri seçiyor, testi yapıyor ve sonucu onaylıyorsa doğrulama tek elde kalır.
Test ortamı sonucu nasıl değiştirir
Aynı vana suyla test edildiğinde geçip gazla test edildiğinde kalabilir. Gazın viskozitesi sudan çok düşük olduğu için hava ya da azotla yapılan test, suyla görülmeyecek küçük kaçakları ortaya çıkarabilir. Bu yüzden test ortamı, vananın işletmede gördüğü akışkana göre seçilmeli ve teklifte yazılmalı.
Genel eğilim şöyle:
- Buhar ve gaz hatlarındaki vanalarda düşük basınçlı gaz testi sızdırmazlık için daha ayırt edici.
- Sıvı hatlarındaki vanalarda suyla yapılan sızdırmazlık testi genellikle yeterli.
- Gövde mukavemet testi güvenlik nedeniyle genellikle sıvıyla yapılıyor. Yüksek basınçta gazla gövde testi ciddi risk taşıyor.
Test süresi de sonucu etkiliyor. EN 12266-1 ve API 598 test süresini vana çapına göre bir alt sınırla belirliyor. Raporda yazan süre bu alt sınırın altında olmamalı. Kısa tutulan bir test, yavaş gelişen bir kaçağı göstermeyebilir.
Vana tipine göre revizyon sonrası doğrulama
Revizyonda yenilenen parça, revizyon sonrası hangi testin öne çıkacağını belirler. Oturma halkası değişen bir küresel vanada sit sızdırmazlığı, yayı değişen bir emniyet ventilinde set basıncı ana doğrulamadır. Aşağıdaki tablo altı vana tipinde revizyonda tipik olarak yenilenen parçaları ve bunları doğrulayan testi eşleştiriyor.
| Vana tipi | Revizyonda tipik olarak yenilenen parçalar | Revizyon sonrası öne çıkan doğrulama |
|---|---|---|
| Küresel vana | Oturma halkaları, mil contaları | Gövde testi ve sit sızdırmazlık testi |
| Kelebek vana | Oturma contası, mil burçları | Sit sızdırmazlık testi |
| Sürgülü vana | Salmastra, kapak contası, sürgü yüzeyleri | Gövde mukavemet testi ve sit testi |
| Glob vana | Tıkaç, oturma yuvası, salmastra | Gövde testi ve sit sızdırmazlık testi |
| Emniyet ventili | Disk, yuva, yay | Set basıncı ve oturma sızdırmazlığı testi |
| Kontrol vanası | Trim, kafes, salmastra | Oturma kaçak sınıfı ve strok kontrolü |
Tablo genel eğilimi gösteriyor. Gövdeye kaynak ya da talaşlı işleme yapıldıysa, vana tipi ne olursa olsun gövde mukavemet testi tekrarlanmalı.
Revizyon raporunda neler bulunmalı
İyi bir revizyon raporu iki kısımdan oluşur: yapılan işin kaydı ve testin kaydı. İş kaydı vananın söküm öncesi durumunu, muayene bulgularını, değişen parçaları ve montaj değerlerini gösterir. Test kaydı ise standardı, kriteri, koşulları ve ölçülen sonucu içerir. Kısımlardan biri eksikse rapor bir sonraki revizyonda karşılaştırma için kullanılamaz.
İş kaydı
- Söküm öncesi durum. Etiket bilgisi, görülen kaçak noktası ve fotoğraflar.
- Muayene bulguları. Gövde, iç parçalar ve oturma yüzeyindeki aşınmanın ölçülerek yazılması.
- Değişen parça listesi. Her parçanın adı, parça numarası ve kaynağı. Yeni parça takıldıysa malzeme belgesi.
- Montaj değerleri. Cıvata sıkma değerleri ve salmastra ayarı, üretici dokümanındaki değerlerle birlikte.
Basınç taşıyan yeni parçalarda EN 10204 3.1 malzeme ve test sertifikası istenebilir. Parçanın hangi dökümden geldiği bu belgeyle izleniyor. Belge zincirinin nasıl okunacağını lisanslı üretim ve muadil vana yazımızda anlattık.
Test kaydı
- Kimlik. Vananın etiket ve seri numarası.
- Standart ve kriter. Uygulanan standart ve kabul edilen kaçak sınıfı.
- Test koşulları. Test basıncı, test ortamı (su, hava, azot) ve test süresi.
- Sonuç. Ölçülen kaçak değeri. "Geçti" ifadesi tek başına sonuç değil.
- Kalibrasyon. Test manometresi ve ölçüm cihazlarının kalibrasyon tarihi.
- Onay. Testi yapan ve onaylayan kişinin adı, imzası ve tarih.
Daha kritiği: eksiksiz raporlar zamanla her vananın kendi geçmişini oluşturur. Aynı vananın üç revizyonundaki kaçak değerleri yan yana konduğunda, bir sonraki revizyonun zamanı tahminden çıkıp veriye dayanır.
Revizyondan dönen vanayı kabul adımları
Revizyondan dönen vana yedi adımda kabul edilir. Önce rapor istenir. Ardından iki testin ayrı yapıldığı, standardın, kriterin ve koşulların teklifle aynı olduğu kontrol edilir. Son adımlarda kalibrasyon ve imza doğrulanır, sonuç vananın kaydına işlenir. Adımlardan biri karşılanmıyorsa vana kabul edilmeden iade edilebilir.
- Raporu vanayla birlikte isteyin. Rapor sonradan gelecekse kabulü de rapor geldiğinde yapın.
- İki testin ayrı yapıldığını görün. Gövde mukavemet testi ve sızdırmazlık testi ayrı satırlarda, ayrı basınçlarla yazılı olmalı.
- Standardı teklifle karşılaştırın. Raporda yazan standart, teklifte söz verilen standartla aynı olmalı.
- Sonucu kriterle karşılaştırın. Ölçülen kaçak değeri, önceden yazılan kabul sınıfının içinde kalmalı.
- Koşulları kontrol edin. Test basıncı, ortamı ve süresi standardın gerektirdiği değerlerin altında olmamalı.
- Kalibrasyon ve imzayı doğrulayın. Kalibrasyon tarihi geçmiş bir manometreyle yapılan ölçüm geçersizdir.
- Sonucu vana kaydına işleyin. Raporu vananın seri numarasıyla eşleştirip saklayın.
Kritik vanalarda tanıklı test de istenebilir. Tanıklı testte ölçüm, tesis temsilcisinin ya da bağımsız bir muayene kuruluşunun gözetiminde yapılır. Rapor tanığın imzasını da taşır.
Bu raporu verebilecek firma nasıl anlaşılır
Revizyon firmasının bu raporu verip veremeyeceği teklif aşamasında beş soruyla anlaşılır. Sorular beş başlığa dayanır: test düzeneği, standart, örnek rapor, kalibrasyon ve servis belgesi. Beşine yazılı cevap veremeyen bir firmanın teslim edeceği rapor da büyük olasılıkla eksik kalır. Soruları ve uyarı işaretlerini aşağıdaki tabloda topladık.
| Sorulacak soru | Neyi gösterir | Uyarı işareti |
|---|---|---|
| Test düzeneğiniz hangi çap ve basınç sınıfına kadar test yapabiliyor? | Vananızın atölyede test edilip edilemeyeceğini | Çap ve basınç sınırını vermemek |
| Hangi standarda göre test yapıyorsunuz? | Sonucun hangi ölçekle okunacağını | Standart adı vermeden "testten geçirilir" demek |
| Örnek bir test raporu paylaşabilir misiniz? | Rapor alanlarının eksiksiz olup olmadığını | Değer içermeyen, yalnızca "test yapıldı" yazan rapor |
| Test cihazlarınızın kalibrasyon kaydı var mı? | Ölçümün geçerli olup olmadığını | Kalibrasyon tarihini paylaşmamak |
| Vanalar için yetkili servis belgeniz var mı? | Servis yeterliliğinin bağımsız olarak belgelendiğini | Belgeyi göstermemek ya da kapsamını açıklamamak |
Son sorunun Türkiye'deki karşılığı TS 12844. TSE'nin hizmet yeterlilik belgelendirmesinde kullanılan bu standardın adı "Yetkili Servisler - Vanalar İçin - Kurallar". Firmadan belgeyi istediğinizde geçerlilik tarihine ve kapsamına bakın.
Garanti, müdahale süresi ve yedek parça da teklifin parçası. Bu başlıkları vana teklifinde garanti ve yedek parça şartları yazımızda ayrı ele aldık.
Valftek tarafında durum
Valftek kendi bakım ve revizyon hizmetini veriyor ve TSE'den alınmış TS 12844 Hizmet Yeterlilik Belgesi'ne sahip. Hizmet, 10 yıl ve üzeri kullanılmış vanalar için tanımlanıyor. Üç adımdan oluşuyor: detaylı teknik inceleme, aşınan parçaların orijinal yedek parçalarla yenilenmesi ve performans testi. TS 12844 ve ISO 9001:2015 belgeleri sertifikalar sayfasında yayında.
Valftek 1998'den bu yana Kocaeli Kartepe'deki tesisinde üretim yapıyor. Şirket, İtalyan BONETTI markasının Türkiye'deki yetkili temsilcisi ve lisanslı üreticisi. Bu markanın vanalarında parça ölçüleri, sıkma değerleri ve test protokolü lisans kapsamında üretici dokümanından geliyor.
Vana gruplarının kullanma ve bakım kılavuzları ürün talimatları sayfasında yayında. Revizyon raporundaki montaj değerlerini bu kılavuzlarla karşılaştırabilirsiniz.
Valftek, Türkiye genelinde 5 bölge müdürlüğü ve 19 bayiyle çalışıyor. Hizmet kapsamı ve teklif için Valftek'in bakım ve revizyon hizmeti sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Revizyondan sonra hangi testler yapılmalı?
Gövde mukavemet testi ve sızdırmazlık testi ayrı ayrı yapılmalı. Gövde testi basınç dayanımını, sızdırmazlık testi kapalı vanadaki kaçağı doğrular. İkisi tek bir "basınç testi" satırında birleştirilmemeli.
Gövde mukavemet testi hangi basınçta yapılır?
EN 12266-1'de oda sıcaklığındaki izin verilen en yüksek basıncın (PS) 1,5 katında yapılır. API 598'de ise 38 °C'deki anma basıncının 1,5 katında.
Sızdırmazlık testi hangi basınçta yapılır?
EN 12266-1'de sıvıyla yapılan sit testi PS'nin 1,1 katında. API 598'de yüksek basınç kapatma testi anma basıncının 1,1 katında, düşük basınç testi ise hava ya da inert gazla yaklaşık 4 ile 7 bar arasında yapılır.
EN 12266-1 mi, API 598 mi kullanılmalı?
Vananın ilk üretimde test edildiği standart kullanılmalı. EN normlarına göre üretilmiş vanada EN 12266-1, API standartlarına göre üretilmiş vanada API 598. Aynı standart, sonucu fabrika değeriyle karşılaştırmayı mümkün kılar.
Kabul kriteri ne zaman belirlenmeli?
Testten önce, teklifte. Standart ve kaçak sınıfı, test basıncı ve süresi, ret koşulu yazılmalı. Testten sonra belirlenen kriter bir doğrulama değildir.
Su ile mi, gazla mı test edilmeli?
Vananın işletmede gördüğü akışkana göre karar verilir. Gazla yapılan sızdırmazlık testi küçük kaçakları daha kolay gösterir. Gövde mukavemet testi ise güvenlik nedeniyle genellikle sıvıyla yapılır.
Revizyon raporunda neler olmalı?
İki kısım. İş kaydında söküm öncesi durum, muayene bulguları, değişen parçalar ve montaj değerleri yer alır. Test kaydında kimlik, standart ve kriter, test koşulları, ölçülen değer, kalibrasyon ve imza bulunur.
Tanıklı test nedir?
Testin tesis temsilcisi ya da bağımsız bir muayene kuruluşu gözetiminde yapılmasıdır. Rapor tanığın imzasını da taşır. Kritik vanalarda istenebilir.
TS 12844 nedir?
Vanalar için yetkili servis kurallarını tanımlayan standart. TSE bu standardı hizmet yeterlilik belgelendirmesinde kullanıyor. Revizyon firmasından bu belgeyi, geçerlilik tarihini ve kapsamını isteyebilirsiniz.
Valftek'in TS 12844 belgesi var mı?
Var. Valftek TS 12844 Hizmet Yeterlilik Belgesi'ne sahip ve belge sertifikalar sayfasında yayında. Şirket bakım ve revizyon hizmetini de kendisi veriyor.
Özet
Revizyondan dönen vana iki testle kabul edilir: gövde mukavemet testi ve sızdırmazlık testi. İkisi ayrı yapılmalı ve ayrı raporlanmalı.
Test, vananın ilk üretimde test edildiği standarda bağlanmalı. Seçenekler çoğunlukla EN 12266-1, ISO 5208 ve API 598.
Kabul kriteri testten önce, teklifte yazılmalı. Test ortamı vananın işletmede gördüğü akışkana göre seçilmeli.
Rapor iki kısımdan oluşmalı: iş kaydı ve test kaydı. Ölçülen değer, kalibrasyon ve imza olmadan rapor kanıt sayılmaz.
Revizyon firmasını teklif aşamasında beş soruyla değerlendirin. Türkiye'de vanalar için yetkili servis yeterliliğini gösteren belge TS 12844.